“ANAYASA” 3 D, DEMOKRASİ, DENGE, DENETİM!!!

Anayasa Değişiklerinin Tekraren Gündeme Geldiği Şu Günlerde, Anayasanın Ruhunun Güçler Ayrılığı, Denge ve Denetim İçermesi Gereği Üzerine Notlar…

Demokrasilerde hükümete gelenler, çoğunluğun desteği ile tüm vatandaşları temsil etmek için gelirler, bana oy vermeyene hizmet yok, adalet yok denemez… Çünkü hazinedeki para herkesin vergisidir, vergiyi herkes veriyorsa hizmette adalette her vatandaşın hakkıdır… Konumuz hizmet degil, iktidara gelen hükümeti nasıl sınırlandırırız, hükümette, ne hükümetin dengesi/denetimi/freni olur, ne yaparsak denetim yapılmış olur, hükümet sınırlarını aşarsa firen sistemi nedir siyasal sitemin?

Devletin gücü ayrılır, bir, yasa yapan meclistir, iki yargılama yapan bağımsızlığı inşa edilmiş yargıdır, üç hükümete ayrılan alan ise yürütmedir… Yani Hükümet, Anayasaya, Hukuka, Yönetmeliklere, Kamusal Faydaya göre iş ve işlemler icraatlar yapmak zorundadır… Yapmazsa kim tepki gösterir, kim denetler, kim ceza verir… Bunların hepsi bellidir, belirsizlik ise uygulamadaki aksaklıklardan kaynaklıdır… Şimdi ilk soru hükümet yanlış karar aldığında kim nasıl engel olacaktır…

Demokrasilerde güçler ayrılığına dayalı ve sivil toplumun da dâhil olduğu denge–denetim-firen sistemi, birden fazla ana aktörün karşılıklı olarak birbirini sınırlaması ve denetlemesi üzerine kuruludur. Temel aktörler şunlardır:

1* Yasama, Parlamento / Meclis, Kanun Yapıcı Güç Diyebiliriz,

Görevleri: Yasaları yapmak ve değiştirmek, Bütçeyi onaylamak Yürütmeyi denetlemek için soru, araştırma, gensoru önergeleriyle… Yasama, Demokratik meşruiyetin ana kaynağıdır, yasalara, özgürlüklere dayalı seçimle gelir.

2* Yürütme, İcra Gücü, Cumhurbaşkanı / Hükümet / Bakanlar Kurulu

Görevleri: Yasaları uygulamak//Uymak // Kamu yönetimini yürütmek //Dış politika ve güvenliği sağlamak Yasama ve yargı tarafından denetlenir.

3* Yargı, Hukuk ve Adalet Gücü: Bağımsız ve tarafsız mahkemeler

Görevleri:  Hukukun üstünlüğünü sağlamak, Yasama ve yürütme işlemlerini hukuka uygunluk açısından denetlemek, Temel hak ve özgürlükleri korumak.. Anayasa Mahkemesi, Danıştay, Yargıtay gibi yüksek yargı organları bu sistemin kilit parçalarıdır.

4* Bağımsız ve Özerk Kurumlar: Sayıştay, Merkez Bankası, RTÜK, Rekabet Kurumu, KVKK vb.

Görevleri:  Siyasi iktidardan görece bağımsız alanlarda denetim ve düzenleme yapmak, Keyfiliği önlemek, uzmanlığa dayalı karar almak

5* Sivil Toplum, Demokrasinin Vicdanıdır,

Sendikalar//Meslek odaları // Dernekler ve Vakıflar//Platformlar ve Sivil Toplum inisiyatifler

Görevleri:  Toplumun taleplerini görünür kılmak, İktidarı ve muhalefeti kamuoyu yoluyla denetlemek, Katılımcı demokrasiyi güçlendirmek

6* Medya ve Özgür Basın: Geleneksel medya + Dijital/Sosyal medya Görevleri:  Kamuoyunu bilgilendirmek, Şeffaflığı sağlamak, Yolsuzluk ve hukuksuzlukları açığa çıkarmak gibi görevleri vardır ve dördüncü kuvvet diyede anılır…

7*Seçmen ve Siyasi Partiler

Vatandaşlar - Siyasi partiler

Görevleri:  Seçimler yoluyla iktidarı belirlemek ve değiştirmek, Siyasal rekabeti canlı tutmak, Temsili demokrasiyi işler kılmak

Bütün bunlar iyi bir şekilde işlediğinde siyasal sistemimiz denge, denetim, firen sistemleriyle işlemiş olur ve iktidara gelenlerin keyfilikleri engellenerek, toplumsal, kamusal ortak fayda üretilmiş olacaktır diye düşünülür ve önerilir…

Demokratik Hukuk Kurallarıyla,  Denge//Denetim meşruiyetin dışına çıkma teşebbüslerinde ise fren sistemi, siyasal sistemin parçası olacaktır…  Güçler ayrılığı diyede anılan, başkanlık sistemlerinde dahada önemli hale gelen, şu üçlü sacayağı üzerinde demokratik siyasal sistem yükselir… Anayasa Değişikliklerinin temel prensibi bu olmalıdır. Bunu şunun içinde istemeliyiz, ne kadar uzun süre durursak duralım iktidarlar geçici, sistemler kalıcıdır… Kısaca formüle edecek olursak, devletin gücü denge ve denetim için anayasal olarak Yasama + Yürütme + Yargı diye paylaştırılır… Son Olarak ve tekraren…

Anayasa Değişikliklerine Hazırlıklarının Tekraren başladığı Şu Günlerde.. Bu yukarda bahsettiğim öneriler, Anayasal olarak, Denge denetim, Fren Sitemi Olan Güçler Ayrılığını İçermelidir. Demokratik hukuk devletinin temel esası güçler ayrılığı esasıdır. Yasama, yürütme ve yargı, hukukun üstünlüğü çerçevesinde birbirini dengeler ve denetler. Bu sisteme özgür basını, örgütlü sivil toplumu ve aktif vatandaşlığı da eklersek demokrasimizin iyi işlemesi için siyasal sistemimiz tamamlanmış olur..

 Yönetenlerin, kamu kurumlarını, devletin gücünü denge ve denetimin zayıf olduğu yerde, keyfilik başlar,  adaletten uzaklaşılır, hukuki eşitlikler, temel hak ve özgürlükler zarar görür,  toplamda sistem ve toplum zarar görür… Görmemesi için Anayasal düzen için de demokratik hukuk seviyemizi yükseltmemiz gerekir… Yükselmesi önerisiyle, Selam ve Sevgilerimle…

Fikri Adil - vatandasfikri.com – 7.1.2026